دنیای دیجیتال هر روز شاهد نوآوری جدیدی است و یکی از آنها سرویس ابری SaaS است که به شکل چشمگیری جای خود را در کسبوکارها باز کرده است. آمار saasacademy نشان میدهد بیش از ۸۰ درصد کسبوکارها دستکم از یک سرویس SaaS در پروژههای خود استفاده میکنند. اما SaaS چیست و چرا اینقدر محبوب شده است؟ در ادامه به این پرسشها پاسخ خواهیم داد.
سرویس ابری SaaS چیست؟
SaaS یا «نرمافزار به عنوان سرویس» یک مدل ارائه نرمافزار است که در آن برنامهها و خدمات از طریق اینترنت و بهصورت ابری ارائه میشوند. در این مدل کاربر بهجای اینکه نرمافزار را بهصورت محلی روی سیستم خود نصب کند، از طریق مرورگر یا اپلیکیشنی سبک به آن دسترسی پیدا میکند.
برای مثال شما میخواهید یک فروشگاه آنلاین راه اندازی کنید. برای این کار به نرمافزارهای مختلفی مانند فروشگاهساز، سیستم مدیریت محتوا و ابزارهای تحلیل داده نیاز دارید. اما آیا باید برای هرکدام از این نرمافزارها هزینه گزافی پرداخت کرده و سختافزارهای قدرتمندی تهیه کنید؟ خیر! با استفاده از سرویس SaaS میتوانید به تمام این ابزارها به صورت آنلاین و با پرداخت هزینه اشتراک دسترسی داشته باشید.
در این حالت نیازی نیست نگران نصب برنامه، خرید لایسنس و بهروزرسانی باشیم. مدیریت تمام این موارد با سرویسدهنده است و ما فقط با اجرای یک برنامه یا مرورگر از نرمافزارهای جدید و کارآمد لذت میبریم. به عبارت دیگر در سرویس SaaS نرمافزار از یک محصول فیزیکی مثل سختافزار، به یک خدمت یا سرویس تبدیل شده است.
اپراتور هوش مصنوعی کاربردی اهورا با ارائه خدماتی نظیر پردازش گرافیکی ابری، ذخیرهسازی هوش مصنوعی و مشاوره تخصصی، بهطور همهجانبه پاسخگوی نیازهای متنوع مشتریان در حوزه هوش مصنوعی است. در اهورا بسته به نیازتان میتوانید سرور مجازی GPU را با کارت گرافیک انویدیا RTX 2080 یا RTX 4090 و … بسازید.
محبوبترین سرویسهای SaaS در دنیا این موارد هستند:
- Gmail: سرویس ایمیل گوگل
- Dropbox: سرویس ذخیرهسازی ابری
- Salesforce: نرمافزار مدیریت ارتباط با مشتری (CRM)
- Slack: پلتفرم ارتباطی تیمی
- Zoom: پلتفرم برگزاری ویدئو کنفرانس
سرویس SaaS با مدل سنتی چه تفاوتی دارد؟
فرض کنید برای مدیریت امور مالی شرکت یک نرمافزار حسابداری مانند «هلو» خریدهاید. قبل از هر چیز باید هزینهای را برای خرید نسخه چندکاربرده آن کنار بگذارید و سپس نوبت به نصب آن روی سیستمها میرسد. در ادامه بهروزرسانیهای آن را بهصورت دستی انجام میدهید و در صورت بروز مشکل، خودتان یا تیم فناوری اطلاعات شرکت باید آن را رفع کنید.
حالا تصور کنید بهجای آن از نرمافزار حسابداری ابری مثل QuickBooks Online استفاده میکنید. در این حالت نیازی به خرید نصب برنامه ندارید و همهچیز از طریق مرورگر وب در دسترس شماست. بهروزرسانیها بهصورت خودکار توسط ارائهدهنده نرمافزار انجام میشود واز هر جای دنیا با اتصال به اینترنت میتوانید از نرمافزار استفاده کنید.
سرویس SaaS چطور کار میکند؟
سرویس SaaS از طریق یک معماری پیچیده و چند لایه نرمافزار را از طریق اینترنت و بدون نیاز به نصب محلی در دسترس کاربران قرار میدهد. این لایهها عبارتند از:
1. لایه زیرساخت
شامل سرورها، زیرساخت شبکه، منابع ذخیرهسازی و غیره است که برای اجرای نرمافزار SaaS مورد نیاز هستند. ارائهدهنده مسئولیت مدیریت و نگهداری این لایه را بر عهده دارد؛ برای مثال مایکروسافت برای دسترسی کاربران خاورمیانه به سرویس ۳۶۵ از دیتاسنترهای عظیم خود در امارات بهره میبرد.
2. لایه برنامه
این لایه شامل خود نرمافزارهایی است که روی زیرساخت اجرا میشوند. مسئولیت توسعه، بهروزرسانی و نگهداری این لایه هم بر عهده ارائهدهنده است. در مورد مایکروسافت ۳۶۵ این لایه شامل برنامههایی مانند Word، Excel، PowerPoint و Outlook میشود.
3. لایه رابط کاربری
رابطی است که کاربران برای دسترسی به نرمافزار از آن استفاده میکنند. رابط به طور معمول از طریق مرورگر وب یا یک برنامه اختصاصی قابل دسترسی است. برای مثال دسترسی به مایکروسافت ۳۶۵ از طریق مرورگر وب روی کامپیوتر یا گوشی صورت میگیرد.
4. نحوه تعامل کاربر با سرویس
نحوه تعامل با سرویس SaaS بسیار ساده و آسان است. در مرحله اول کاربر از طریق مرورگر وب یا برنامه اختصاصی به نرمافزار دسترسی پیدا میکند. سپس درخواست وی از طریق اینترنت به سرورهای ارائهدهنده ارسال میشود. نرمافزار SaaS روی سرورها اجرا شده و نتایج به کاربر بازگردانده میشود. در نهایت تمام دادهها برای استفادههای بعدی روی سرورهای ارائهدهنده ذخیره میشود.
بیشتر بخوانید: PaaS چیست؟ انقلابی در توسعه و اجرای برنامههای کاربردی!
کاربردهای SaaS چیست؟
نرمافزار به عنوان خدمت به قدری پرکاربرد و رایج شده که احتمالا بدون اینکه حتی بدانید قبلا از این خدمات استفاده کردهاید. جیمیل شاید پرکاربردترین سرویس SaaS در دنیا باشد که دریافت و ارسال ایمیل را از همیشه آسانتر کرده است. در ادامه به کاربردهای متنوع SaaS و نمونههای محبوب آن در دنیا اشاره میکنیم:
1. همکاری و ارتباطات
ابزارهای آنلاین مانند Slack و مایکروسافت Teams ارتباط و تعامل بین اعضای تیم را از هر نقطه جهان ممکن میکنند. قابلیتهایی مثل چت گروهی، تماس صوتی و تصویری و بهاشتراکگذاری فایل به اعضای تیم کمک میکند تا بهطور مؤثرتری با یکدیگر هماهنگ شده و به اطلاعات لحظهای دسترسی داشته باشند.
2. بازاریابی و فروش
پلتفرمهای مدیریت مشتری نظیر HubSpot و Salesforce به تحلیل رفتار مشتریان، دستهبندی بازار و اتوماسیون فرایندهای فروش میپردازند. این پلتفرمها به شرکت اجازه میدهند تا دادههای ارزشمند مشتریان خود را تحلیل کرده و با ایجاد استراتژیهای هدفمند، بهرهوری را به حداکثر برساند.
3. مدیریت پروژه
ابزارهای مدیریت پروژه تحت SaaS مانند Trello و نمونههای ایرانی آن از جمله «تسکولو» و «میزیتو» در برنامهریزی وظایف به اعضای پروژه کمک زیادی میکنند. اعضای تیم با استفاده از این پلتفرمها میتوانند وظایف را بهصورت مرحلهبهمرحله برنامهریزی کنند، پیگیری عملکردها را انجام داده و به شکلی منسجم برای رسیدن به اهداف تعیینشده تلاش نمایند.
4. ذخیرهسازی و اشتراک فایل
خدمات ذخیرهسازی ابری مانند Google Drive، Dropbox و OneDrive بستری ایمن و سریع برای ذخیره، سازماندهی و بهاشتراکگذاری فایلها و اسناد ارائه میدهند. با این سرویسها میتوانید فایلهای خود را از هرجای دنیا به آسانی با همکاران و اعضای خانواده به اشتراک بگذارید.
5. تحلیل داده
ابزارهای تحلیل داده مانند گوگل Analytics و Tableau با ارائه تحلیلهای عمیق از مجموعههای داده، شرکتها را در شناسایی نقاط قوت و ضعف یاری میدهند. این پلتفرمها با پردازش دادههای بزرگ به مدیران کمک میکنند تا با درک دقیق شرایط، تصمیمات بهتری برای ارتقای عملکرد و بهرهوری بگیرند.
6. مدیریت منابع انسانی
شرکتها به لطف نرمافزارهایی مانند Workday و BambooHR همه فرآیندهای مرتبط با منابع انسانی شامل استخدام، پرداخت حقوق، ارزیابی عملکرد و آموزش پرسنل را بهصورت یکپارچه و کارآمد مدیریت میکنند.
مزایای سرویس SaaS
سرویس به عنوان زیرساخت مزایای متعددی دارد که سازمانها، توسعهدهندگان و حتی کاربران عادی را به سمت استفاده از آن سوق داده است. در ادامه شما را با مزایای سرویس SaaS آشنا میکنیم.
1. کاهش هزینهها
شرکتها به جای پرداخت هزینه سنگین برای خرید نرمافزار اختصاصی و زیرساختهای مرتبط، فقط هزینه اشتراک را متناسب با نیاز خود پرداخت میکنند. مسئولیت نگهداری، بهروزرسانی و پشتیبانی نرمافزار هم بر عهده ارائهدهنده است که هزینههای عملیاتی را به حداقل میرساند.
2. همکاری بهتر
کاربران از هر نقطه جهان از طریق اینترنت به نرمافزارها دسترسی دارند که برای تیمهای دورکار بسیار کاربردی است. همچنین نیازی به استفاده از سختافزار خاصی نیست و با دستگاههای مختلف مانند کامپیوتر رومیزی، لپتاپ، تبلت و گوشیهای هوشمند میتوان به پلتفرم متصل شده و از نرمافزار استفاده کرد.
3. بهروزرسانی خودکار
در سرویس SaaS نرم افزار به طور خودکار آپدیت میشود و کاربر دیگر نیازی به دانلود و نصب بهروزرسانیها ندارند. این ویژگی تضمین میکند که کاربران همیشه از آخرین قابلیتها و وصلههای امنیتی روی سیستم خود بهره میبرند.
4. پیادهسازی سریع
استقرار نرمافزار در SaaS به تهیه و نصب سختافزار خاصی نیاز ندارد و بسیار سریعتر از نرمافزارهای سنتی نصب و پیکربندی میشوند. این ویژگی سرعت عملیاتی و کارایی تیم پروژه را دو چندان میکند.
5. امنیت بالا
استفاده از فناوریهای امنیتی پیشرفته، فایروالهای قدرتمند و ارتقای مداوم آنها به واسطه هزینه بالا برای بسیاری از توسعهدهندگان یا کسبوکارهای کوچک ناممکن است. با این حال سرویسدهندگان SaaS اغلب از تکنولوژیهای پیشرفته امنیتی شامل رمزنگاری دادهها، کنترل دسترسی و پشتیبانگیری منظم بهره میبرند که امنیت دادههای شما را تضمین میکند.
6. مقیاسپذیری مناسب
مقیاسپذیری یکی از ویژگیهای کلیدی SaaS است که به سازمانها و کاربران امکان میدهد بسته به نیازشان، ظرفیت و امکانات سرویس را افزایش یا کاهش دهند. این ویژگی در مواردی که اولویتها به طور مداوم تغییر میکنند، به سرویسدهی بهتر کمک زیادی میکند.
7. آزمایش فناوریهای جدید
سرویسهای SaaS امکان استفاده آزمایشی را برای کاربران فراهم میکنند. این موضوع به سازمانها کمک میکند تا فناوریهای نوین را قبل از خرید آزمایش و ارزیابی کنند. همچنین به کاربران اجازه میدهد بهترین راهکارها را بدون ریسک مالی زیاد انتخاب کنند.
معایب و چالشهای SaaS
سرویس ابری SaaS با تمام مزایایش نوعی وابستگی را بین مشتری و سرویسدهنده ایجاد میکند که چالشهایی را به همراه دارد. در ادامه به معایب SaaS اشاره میکنیم که پیش از استفاده باید از آن باخبر باشید.
1. مسائل خارج از کنترل
در SaaS مدیریت زیرساخت و نرمافزاردر دست ارائهدهنده است و کاربران کنترلی بر این موارد ندارند. این موضوع زمانی که ارائهدهنده دچار مشکلات فنی میشود یا قصد تغییر در نحوه سرویسدهی و قیمتگذاری را دارد، میتواند دردسرساز شود. راهحل این مشکل بررسی دقیق SLA یا موافقتنامه سطح خدمات پیش از انتخاب سرویسدهنده است.
2. عدم کنترل روی بهروزرسانیها
ارائه دهندگان معمولا نسخه جدید نرمافزارها را برای همه کاربران به صورت اجباری منتشر میکنند. اما گاهی مشتری به دلایل مختلف قصد استفاده از نسخههای جدید را ندارد. این رویکرد برای کسبوکارهایی که با تغییرات پیدرپی سازگار نیستند مشکلساز میشود. علاوه بر این شرکت باید زمان اضافی را به آموزش کارکنان اختصاص دهد.
راهحل این مشکل انتخاب سرویسدهندهای است که اطلاعرسانی کافی را در مورد تغییرات و بهروزرسانیها ارائه داده و امکان تست ویژگیهای جدید را قبل از انتشار نهایی فراهم کند.
3. مشکلات تغییر سرویسدهنده
در SaaS مثل دیگر مدلهای رایانش ابری تغییر سرویسدهنده به دلیل تفاوتهای فنی یا هزینههای انتقال داده پیچیده خواهد بود. این چالش در بسیاری از موارد شرکتها را به یک سرویس خاص محدود و قفل میکند.
برای فرار از این چالش سرویسدهندهای را انتخاب کنید که استانداردهای باز و APIهای قابلدسترس دارد. همچنین قراردادها و SLA را با دقت مطالعه کنید تا از جزئیات مربوط به خروج دادهها و مهاجرت آگاه شوید.
4. سفارشیسازی محدود
بسیاری از نرمافزارهای SaaS به دلیل مقیاسپذیری و استفاده عمومی به شکلی طراحی شدهاند که امکان سفارشیسازی دقیق بر اساس نیازهای خاص هر شرکت را ندارند. یکی از راهحلهای این چالش استفاده از API و افزونه برای ارتقای ویژگیها و پیادهسازی تنظیمات سفارشی است.
5. مسائل امنیتی
دادههای شما روی سرورهای ارائهدهنده قرار میگیرند که ریسکهای امنیتی و حریم خصوصی را در پی دارد. بسیاری از شرکتها نگران هستند که اطلاعات حساس آنها در دسترس افراد غیرمجاز قرار گیرد یا در معرض حملات سایبری باشد.
برای تضمین امنیت اطلاعات، سراغ ارائهدهندگان معتبر و با سابقه مثل «ایران سرور» بروید که از فایروالهای قدرتمند، رمزنگاری دادهها، تایید هویت چند مرحلهای و پروتکلهای امنیتی قوی استفاده میکند.
تفاوت IaaS و PaaS با SaaS چیست؟
PaaS و IaaS دو مدل دیگر از ارائه خدمات ابری هستند که هر کدام سطوح مختلفی از کنترل و مدیریت را به کاربران ارائه میدهند. IaaS یا «زیرساخت به عنوان خدمت» سرور، شبکه، فضای ذخیرهسازی و منابع پردازشی را بر بستر اینترنت در اختیار کاربران قرار میدهد.
مدل PaaS یا «پلتفرم به عنوان سرویس» علاوه بر زیرساخت، ابزارها و محیط توسعه را هم در اختیارتان میگذارد تا برنامهها را توسعه داده و مستقر کنید.
در جدول زیر این ۳ مدل رایانش ابری را با هم مقایسه کردهایم:
| ویژگی | IaaS | PaaS | SaaS |
| تعریف | زیرساخت به عنوان سرویس | پلتفرم به عنوان سرویس | نرم افزار به عنوان سرویس |
| محصول | سرور، شبکه، ذخیره سازی | زیرساخت، ابزارها و خدمات توسعه برنامه | نرم افزار آماده |
| مدیریت زیرساخت | کاربر | ارائهدهنده | ارائهدهنده |
| مدیریت سیستمعامل | کاربر | ارائهدهنده | ارائهدهنده |
| کنترل بر اپلیکیشن | کامل (توسعه و اجرا توسط کاربر) | فقط توسعه و اجرا توسط کاربر | فقط استفاده از نرمافزار آماده |
| انعطافپذیری | بالا | متوسط | محدود |
| هزینهها | بر اساس مصرف | بر اساس مصرف | ثابت |
| مثالها | AWS EC2، Google GCE، ایران سرور | Heroku، Google App Engine | Gmail، Microsoft Office 365 |
| مناسب برای | سازمانهای نیازمند به کنترل کامل | توسعهدهندگان نرمافزار | کاربر نهایی |
بیشتر بخوانید: IaaS چیست؟ هر چیزی که راجع به IaaS باید بدانید!
نکات مهم در خرید سرویس SaaS
در خرید سرویس SaaS چند نکته مهم وجود دارد که با در نظر گرفتن آنها بهترین گزینه را بر اساس نیاز خود انتخاب میکنید. انتخاب درست این زیرساخت نه تنها عملکرد و بازدهی سازمان را افزایش میدهد، بلکه در مدیریت هزینهها و امنیت دادهها نیز کمک بزرگی میکند.
1. اعتبار و تعهد سرویسدهنده
اولین موردی که باید بررسی کنید، اعتبار و SLA (توافقنامه سطح خدمات) ارائهشده توسط سرویسدهنده است. ببینید ارائهدهنده قادر است همان سطح کیفیت و دسترسی که وعده شده را ارائه کند؟ SLA در واقع همان تضمینی است که ارائهدهنده بابت کیفیت خدمات میدهد. همچنین بررسی کنید در صورت قطع خدمات، چه نوع جبران خسارتی در نظر گرفته شده است.
2. امنیت و استانداردهای جهانی
مطمئن شوید که ارائهدهنده از پروتکلهای امنیتی قوی و استانداردهای بینالمللی پیروی میکند. بهتر است سرویسدهنده قابلیتهای اضافی مانند رمزنگاری دادهها، فایروالهای پیشرفته و مانیتورینگ ۲۴ ساعته را هم ارائه کند.
3. محل جغرافیایی دیتاسنترها
محل قرارگیری دیتاسنتر تاثیر زیادی روی سرعت و کارایی سرویس دارد. اگر دیتاسنترها نزدیک به موقعیت جغرافیایی کاربران شما باشند، تاخیر به شدت کاهش پیدا میکند. از اینرو بهتر است سراغ سرویسدهندههای معتبر ایرانی از جمله ایران سرور بروید که دیتاسنترهای خود را در ایران مستقر کردهاند.
4. مقیاسپذیری و انعطافپذیری
برای اینکه با رشد کسبوکار زیرساخت شما هم به همان نسبت همراهی کند، نیاز به مقیاسپذیری دارید. یعنی بدون نیاز به تغییرات پیچیده، بتوانید منابع سرور را افزایش یا کاهش دهید. برخی ارائهدهندگان این امکان را بهطور یکپارچه ارائه میدهند؛ پس اطمینان حاصل کنید که این ویژگی در اختیار شما خواهد بود.
5. مدل قیمتگذاری
ارائهدهندگان SaaS مدلهای قیمتگذاری متنوعی مثل «پرداخت بر اساس مصرف» یا اشتراکهای ماهانه و سالانه ارائه میدهند. بهتر است نیازها و بودجه سازمان را دقیق بررسی کنید و ببینید کدام مدل برای شما بهصرفهتر است. برخی ارائهدهندگان هزینههای پنهانی مانند هزینه ترافیک شبکه یا ذخیرهسازی اضافه دارند که باید از ابتدا از آنها آگاه باشید.
6. پشتیبانگیری و بازیابی از بحران
در مواقع بحرانی داشتن یک سیستم پشتیبانگیری خودکار و برنامههای بازیابی از بحران (DRP) برای ادامه فعالیت بسیار مهم است. از ارائهدهنده خود بپرسید که آیا قابلیت پشتیبانگیری خودکار دارد و چگونه در مواقع قطعی یا خرابی اطلاعات را بازیابی میکند. این ویژگی اطمینان میدهد که در صورت بروز مشکل، دادهها و خدمات به سرعت به حالت عادی برمیگردند.
7. سازگاری با سیستم فعلی
در نهایت اطمینان حاصل کنید که گزینه انتخابی با سیستمهای فعلی و سایر سرویسهای ابری شما مثل PaaS و SaaS یا حتی ابزارهای DevOps سازگاری دارد. به طور مثال اگر در تیم از Docker و Kubernetes استفاده میکنید، مطمئن شوید که ارائهدهنده IaaS شما از این ابزارها بهخوبی پشتیبانی میکند.
جمعبندی
سرویس SaaS به کسبوکارها امکان میدهد که بدون نیاز به نصب و مدیریت سختافزارهای پیچیده، تنها از طریق اینترنت به نرمافزارهای مورد نیاز خود دسترسی داشته باشند. کاربر با این فناوری میتواند از هر نقطه دنیا و با لپتاپ، گوشی و حتی تبلت به نرمافزارهای مدیریت پروژه، حسابداری و اداری دسترسی پیدا کند.
این مدل مزایای متعددی مانند کاهش هزینهها، بهروزرسانی خودکار و تسهیل دسترسی برای تیمهای دورکار دارد. البته چالشهایی مانند وابستگی به اینترنت هم وجود دارد اما با انتخاب یک ارائهدهنده معتبر و اجرای تدابیر امنیتی این نگرانیها به حداقل میرسد.
بیشتر بخوانید: معماری رایانش ابری چیست و معمار ابری کیست؟
سوالات متداول
1. SaaS چیست؟
مدلی است که در آن نرمافزار از طریق اینترنت و بدون نیاز به نصب روی دستگاه کاربر به صورت اشتراکی ارائه میشود.
2. مزایای استفاده از SaaS چیست؟
کاهش هزینههای اولیه، دسترسی آسان از هر مکان، بهروزرسانی خودکار و مقیاسپذیری بالا
3. آیا SaaS معایبی هم دارد؟
بله، وابستگی به اینترنت، نگرانیهای امنیتی و محدودیت در شخصیسازی از جمله معایب SaaS هستند.
4. نمونههای رایج SaaS چیست؟
گوگل داکس، ترلو، دراپباکس، و مایکروسافت ۳۶۵ از نمونههای محبوب نرمافزار به عنوان خدمت هستند.
5. آیا SaaS برای همه کسبوکارها مناسب است؟
بله سرویس SaaS برای اکثر کسبوکارهای کوچک، متوسط و بزرگ کاربردی است.
6. تفاوت SaaS با نرمافزارهای سنتی چیست؟
در SaaS نرمافزار روی سرورهای ارائهدهنده میزبانی میشود اما نرمافزارهای سنتی روی دستگاه کاربر نصب میشوند.
منابع:
